Нақши ҳокимияти судӣ дар тарбияи насли наврас ва ҷавонон

Дар шароити рушди ҷомеаи ҳуқуқбунёд ва демократикунонии ҳаёти ҷамъиятӣ, тарбияи дурусти насли наврас ва ҷавонон ба яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ табдил ёфтааст. Маҳз ҷавонон қувваи пешбарандаи ҷомеа буда, таъмини ояндаи устувори давлат аз сатҳи дониш, ҷаҳонбинӣ ва ахлоқи онҳо вобастагии бевосита дорад.

Дар ин замина, нақши ҳокимияти судӣ ҳамчун як шохаи мустақили ҳокимияти давлатӣ, дар ташаккули маърифати ҳуқуқӣ ва тарбияи ҳуқуқшиносии ҷавонон хеле муҳим мебошад. Суд на танҳо мақоми баррасии баҳсҳо ва мурофиаҳо, балки воситаи тарбиявӣ ва намунаи амалӣ аз риояи қонун ва адолат дар ҷомеа аст.

Натиҷаи фаъолияти судҳо ва қарорҳое, ки аз ҷониби судяҳо қабул мегарданд, бояд натанҳо мушкилоти ҳуқуқиро ҳал намоянд, балки барои шаҳрвандон, бахусус насли наврас, паёми возеҳи эҳтиром ба қонун ва оқибатҳои беэҳтиётӣ нисбати он бошанд.

Ҳодисаҳое ба назар мерасанд, ки ҷавонон бинобар камфаъолӣ дар соҳаи маърифати ҳуқуқӣ ё зери таъсири муҳити носолим даст ба кирдорҳои ғайриқонунӣ мезананд. Дар ин ҳолат, мурофиаи кушодаи судӣ бо иштироки муассисаҳои таълимӣ, вохӯриҳои судяҳо бо хонандагону донишҷӯён ва баргузории чорабиниҳои тарғиботӣ метавонанд таъсири мусбӣ расонанд.

Барои баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии ҷавонон, судҳо метавонанд дар ҳамкорӣ бо мактабҳо, донишгоҳҳо ва мақомоти дигари давлатӣ барномаҳои тарбиявӣ ва омӯзишӣ роҳандозӣ намоянд. Судяҳо ҳамчун намояндагони қонуният ва адолат метавонанд дар шакли сӯҳбатҳои тарбиявӣ, семинарҳо ва конфронсҳо бо насли наврас дар бораи арзишҳои ҳуқуқӣ, масъулияти шахсӣ ва эҳтироми дигарон баромад намоянд.

Ин гуна ҳамкориҳо метавонад пешгирии ҷинояткорӣ дар байни ҷавононро таъмин намуда, сатҳи масъулиятшиносӣ ва фарҳанги ҳуқуқии онҳоро боло барад.

Дар шароити муосир, ки ҷомеа ба таҳдидҳои гуногун, аз ҷумла ҷинояткории наврасон ва паҳншавии омилҳои хатарзо рӯ ба рӯ аст, ҳокимияти судӣ бояд на танҳо адолатро таъмин намояд, балки дар тарбияи шаҳрвандони арзанда ва худогоҳ низ саҳми назаррас гузорад. Суд ҳамчун сутуни асосии давлатдории ҳуқуқбунёд, метавонад бо ташаббусҳои тарбиявии худ насли наврасро ба роҳи дурусти ҳаёт ҳидоят намояд.

Тарбияи ҳуқуқии ҷавонон на танҳо вазифаи мактаб ё оила, балки масъулияти ҷомеа, аз ҷумла мақомоти судӣ низ мебошад. Танҳо дар ҳамкории зичи ҳамаи сохторҳои давлатӣ ва ҷомеа мо метавонем ҷавононеро ба камол расонем, ки дар оянда поягузори давлати воқеан ҳуқуқбунёд бошанд.

Дар замони муосир, ки ҷаҳонишавӣ, суръати баланди технология ва таҳдидҳои ахлоқӣ ба рушди солими ҷавонон таъсир мерасонанд, нақши ҳокимияти судӣ дар тарбияи ҳуқуқӣ ва ахлоқии насли наврас аҳамияти стратегӣ касб мекунад. Суд бояд на танҳо як низоми барқарорсозии адолат бошад, балки ҳамчун ниҳоди тарбиявӣ ва маърифатӣ низ фаъолият намояд.

Судяҳо, ки посдорони қонуният ва адолатанд, метавонанд бо рафтори шахсӣ, маърифати баланди ҳуқуқӣ ва иштироки фаъолона дар ҳаёти ҷамъиятӣ намунаи ибрат барои ҷавонон бошанд. Онҳо метавонанд дар замири ҷавонон эҳтиром ба қонун, ҳисси масъулият, худшиносӣ ва ватандӯстиро тарбия намоянд.

Илова бар ин, баргузории мурофиаҳои кушодаи судӣ, мулоқоти судяҳо бо хонандагон ва донишҷӯён, барномаҳои тарғиботии ҳуқуқӣ, ҳамкориҳои суд бо ВАО ва муассисаҳои таълимӣ — ҳамаи ин тадбирҳо метавонанд нақши судро дар тарбияи ҳуқуқии насли ҷавон мустаҳкамтар гардонанд.

Ҳамзамон, зарур аст, ки ҷавонон судро на ҳамчун макони ҷазо, балки ҳамчун маркази адолат, ҳалли қонунии муноқишаҳо ва ниҳоди хизматрасон барои ҳимояи ҳуқуқу озодиҳои инсон бубинанд. Вақте ҷавонон ба суд боварӣ доранд ва дарк мекунанд, ки қонун пуштибони онҳо аст, онҳо кӯшиш мекунанд, ки дар доираи қонун зиндагӣ ва фаъолият намоянд.

Бинобар ин, ҳокимияти судӣ на танҳо дар соҳаи татбиқи қонунҳо, балки дар ташаккули тафаккури ҳуқуқии насли наврас ва ҷавонон низ масъулияти муҳим дорад. Танҳо дар сурати баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва эътимоди ҷомеа, махсусан ҷавонон, ба ҳокимияти судӣ, мо метавонем ҷомеаи солим, адолатпарвар ва устувор бунёд намоем.

Ҷомеаи адолатпарвар аз мактаби адолат сарчашма мегирад — ва ин мактаб суд аст.

Судяи суди ноҳияи

Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе                     Исмонзода Исфандиёр