Нақши суд дар таҳкими ватандӯстӣ миёни ҷавонон ва наврасон

Ватандӯстӣ ва эҳсоси баланди миллӣ аз арзишҳои муҳимми тарбияи насли наврас ва ҷавон маҳсуб меёбад. Ҳимояи ин арзишҳо на танҳо вазифаи сохторҳои маориф ва фарҳанг, балки вазифаи ҳар як ниҳоди давлатӣ, аз ҷумла ҳокимияти судӣ мебошад. Суд, ҳамчун яке аз пояҳои асосии ҳокимияти давлатӣ ва кафили адолат, метавонад дар таҳкими ҷаҳонбинии ҳуқуқӣ ва ҳисси ватандӯстии ҷавонон нақши муассир дошта бошад.

Қонуни асосии Ҷумҳурии Тоҷикистон — Конститутсия, ки бо ибтикори Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қабул гардидааст, дар саргаҳи арзишҳои миллӣ, ҳуқуқӣ ва ватандӯстӣ қарор дорад. Судҳо, тавассути татбиқи мустаҳками Конститутсия ва қонунҳо, эҳтиром ба арзишҳои давлатдорӣ, рамзҳои миллӣ ва ҳимояи манфиатҳои ҷамъиятиро дар амал тадбиқ менамоянд. Бо шарҳи қарорҳо, таъмини иҷрои қонунҳо ва муқобилият ба ҷиноятҳое чун таҳқири рамзҳои миллӣ, иғвогарии идеологӣ ва паст задани номи Ватан, судҳо меъёрҳои ватандӯстиро дар сатҳи қонун ба ҷавонон меомӯзонанд.

Бо иштироки наврасон ва донишҷӯён дар мурофиаҳои судии кушода, дарсҳои ҳуқуқӣ ва чорабиниҳои тарбиявӣ, онҳо бо фаъолияти суд шинос шуда, меъёрҳои одоб, масъулият ва эҳтироми қонун-ро меомӯзанд. Ин амал ба шаклгирии ҷаҳонбинии ҳуқуқии наврасон ва тарбияи онҳо дар рӯҳияи масъулиятшиносӣ ва ватандӯстӣ мусоидат мекунад.

Дар солҳои охир, бо дастгирии шуъбаи маориф,  ШВКД-и ноҳия дар як қатор муассисиаҳои таълимӣ ноҳияҳо семинарҳои ҳуқуқӣ ва мулоқотҳои тарбиявиро бо хонандагон ва донишҷӯён баргузор гардид. Ин чорабиниҳо бо ҳадафи баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, ташаккули рӯҳияи эҳтиром ба давлат ва қонун ва тарбияи ватандӯстии насли ҷавон доир карда мешаванд.

Як ҷанба муҳимтарини нақши суд ҳимояи ҳуқуқу манфиатҳои кӯдакон ва наврасон аст. Бо муҳокимаи саривақтӣ ва адолатноки парвандаҳои ҷиноятӣ ва маъмурие, ки ба ҳуқуқи ноболиғон дахл доранд, судҳо насли наврасро аз хатарҳои иҷтимоӣ муҳофизат мекунанд. Суд ҳамчунин ба волидон ва муассисаҳои таълимӣ ҳушдор медиҳад, ки масъулияти онҳо дар тарбияи дурусти фарзандон назар ба ҳар вақти дигар муҳимтар шудааст.

Суд, ҳамчун кафили адолат ва волоияти қонун, на танҳо ҳукм мекунад — балки тарбия медиҳад, омӯзиш медиҳад ва меъмори маънавии ҷомеа мебошад. Дар шароити муосир, ки ҷавонон ба иттилооти гуногун дастрасии васеъ доранд, танҳо бо роҳи фаъолсозии саҳми судҳо дар корҳои тарбиявӣ, маърифатӣ ва ҳифзи арзишҳои миллӣ метавон ҳисси баланди ватандӯстиро тақвият бахшид.

Аз ин рӯ, зарур аст, ки дар оянда:

• ҳамкории судҳо бо муассисаҳои таълимӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ густариш ёбад;
• дарси “қонун ва ватандӯстӣ” бо иштироки судяҳо дар мактабҳо ва донишгоҳҳо бештар роҳандозӣ шавад;
• мурофиаҳои судии тарбиявӣ (превентивӣ) барои наврасон ҳамчун усули таҷрибаомӯзӣ истифода шаванд.

Таҳкими ватандӯстӣ танҳо бо нерӯи муштарак ва масъулияти баланд муяссар мегардад — ва судҳо, ҳамчун пояи адолат, дар ин самт нақши муассир доранд.

Дар шароити ҷаҳони муосир, ки бо пешрафти технология, паҳншавии васеи иттилоот ва таъсири равандҳои ҷаҳонишавӣ тавсиф меёбад, масъалаи тарбияи ватандӯстии ҷавонон аҳамияти махсус пайдо кардааст. Тоҷикистон, ҳамчун давлати тозаи соҳибистиқлол, ба насли ҷавон ҳамчун такягоҳи фардои кишвар менигарад. Маҳз ба ҳамин хотир, таҳкими рӯҳияи ватандӯстӣ ва ҳувияти миллӣ миёни ҷавонон бояд дар маркази сиёсати давлатӣ қарор дошта бошад.

Дар ин раванд, ҳокимияти судӣ на танҳо ҳамчун кафили волоияти қонун, балки ҳамчун як ниҳоди иҷтимоиву маърифатӣ низ баромад мекунад. Судҳо бо амалисозии принсипҳои одилона, ба таври ғайримустақим дар шаклгирии тарбияи шаҳрвандӣ ва худшиносии миллӣ саҳм мегиранд.

Суд тавассути муаррифии қонун ҳамчун арзиши олӣ, намунаи одилона баррасӣ намудани қазияҳо, шаффофият ва дастрасии мурофиаҳо барои ҷавонон, иҷрои чорабиниҳои тарбиявӣ ва иттилоотӣ ва ҳимояи ҳуқуқи кӯдакон ва наврасон имкони фароҳамсозии муҳити ҳуқуқии солим ва огаҳона барои насли ҷавонро фароҳам меорад.

Инчунин, баробари дигар мақомоти давлатӣ, суд бояд дар барномаи дарозмуддати тарбияи ватандӯстии наврасон фаъолона иштирок намояд, зеро маҳз аҳсоси ҳифзи қонун, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва ҳимояи манфиатҳои ҷамъиятӣ заминаи тафаккури ватандӯстонаи шаҳрвандро ташкил медиҳад. Судяҳо бо собиқаи баланди ахлоқӣ ва касбӣ метавонанд дар таълиму тарбияи ҷавонон нақши намунавӣ дошта бошанд.

Аз ин рӯ, тавсия мешавад, ки:

• Ҳамкории байни суд ва мактабу донишгоҳҳо ба сатҳи сифатан нав бароварда шавад;
• Барномаҳои таълимии “адолати ҳуқуқӣ ва ватандӯстӣ” бо иштироки судяҳо таҳия ва амалӣ гарданд;
• Мурофиаҳои намоишии тарбиявӣ ва шанбегиҳои ҳуқуқӣ бо ширкати ҷавонон ва наврасон бештар ташкил карда шаванд.

Дар ниҳоят, муҳаббат ба Ватан — маънои эҳтиром ба қонун, адолат, ахлоқ ва масъулияти шаҳрвандиро дорад. Суд, ҳамчун ниҳоди муҳими ҳифзи ин арзишҳо, бояд дар ташаккули шахсияти ватандӯсти ҷавон саҳми амиқ дошта бошад. Маҳз бо чунин саҳмгузории ҳаматарафа, мо метавонем насли наве тарбия намоем, ки на танҳо донандаи ҳуқуқ, балки посдори арзишҳои миллӣ ва ғамхори ободии Ватан бошад.

Судяи суди ноҳияи

Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе

Назарзода Азиз Абдураҳим